جلسه ششم آداب مهمانی و میزبانی در مهمانی خدا (تلاوت قرآن کریم 1)
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد لله رب العالمین و صل الله علی محمد و آله الطیبین الطاهرین
پیامبر خدا صل الله علیه و آله در خطبه شعبانیه به ما تذکر داده اند تا از خداوند متعال بخواهیم ما را در رعایت یکی دیگر از آداب مهمانی خدا یا همان ضیافت الهی ماه مبارک رمضان کمک نماید.
ایشان فرموده اند: «فَاسْأَلُوا اللَّهَ رَبَّکمْ بِنِیاتٍ صَادِقَةٍ وَ قُلُوبٍ طَاهِرَةٍ أَنْ یوَفِّقَکمْ لِصِیامِهِ وَ تِلَاوَةِ کتَابِهِ»
پس با نیتهای راست و دلهای پاک، از خدا درخواست کنید که شما را برای روزه و تلاوت قرآن توفیق دهد
لذا در ادعیه ماه مبارک رمضان از خداوند متعال می خواهیم که توفیق تلاوت قرآن کریم در این ماه را به ما عنایت فرماید.
حضرت رسول صلى الله عليه و آله چون رؤيت مىكرد هلال ماه رمضان را روى شريف را به جانب قبله مىفرمود و مىگفت اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَيْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِيمَانِ وَ السَّلامَةِ وَ الْإِسْلامِ وَ الْعَافِيَةِ الْمُجَلَّلَةِ وَ دِفَاعِ الْأَسْقَامِ [وَ الرِّزْقِ الْوَاسِعِ] وَ الْعَوْنِ عَلَى الصَّلاةِ وَ الصِّيَامِ وَ الْقِيَامِ وَ تِلاوَةِ الْقُرْآن[1]
و یا در دعای روز بيستم ماه مبارک رمضان توفیق تلاوت قرآن کریم را از خداوند متعال می خواهیم
اللَّهُمَّ افْتَحْ لِي فِيهِ أَبْوَابَ الْجِنَانِ وَ أَغْلِقْ عَنِّي فِيهِ أَبْوَابَ النِّيرَانِ وَ وَفِّقْنِي فِيهِ لِتِلاوَةِ الْقُرْآنِ يَا مُنْزِلَ السَّكِينَةِ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ
از آنچه تا اینجا گفتیم معلوم می شود که یکی از آداب مهمانی خدا تلاوت قرآن کریم در ماه مبارک رمضان است.
قرآن برترین و ماندگارترین اثر آسمانی و جاودانه ترین پیامی است که خداوند برای هدایت بشر بر قلب شریفترین بنده خویش محمد ابن عبدالله (ص)نازل فرمود.
قرآن کریم کتاب هدایت است و در برگیرنده هدایت و سعادت انسان در دنیا و اخرت می باشد و در تمام مراحل زندگی رهبر و راهنمای انسان به سوی کمال است این قرآن به راهی هدایت میکند که مستقیم ترین راههاست ذَ َلِکَ الْـکِتَـَبُ لاَ رَیْبَ فِیهِ هُدًی لِّلْمُتَّقِین;(بقره،۲) هیچ شکی در این کتاب نیست، قرآن هدایت برای پرهیزگاران است."
ما ملسمانان آنگونه که باید و شاید حق قرآن کریم را بجا نمی آوریم تا جاییکه پیامبر گرامی اسلام شکایت ما مسلمانان را به خداوند متعال برده و فرموده است: وَ قالَ الرَّسُولُ يا رَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً (30) و پيامبر [خدا] گفت پروردگارا قوم من اين قرآن را رها كردند.
از همین رو به ذهنم رسید تا در دو جلسه نسبت به بعضی از مباحث قرآن کریم خدمت شما مباحثی را مطرح نمایم.
اولین موضوعی که وجود دارد برکات مادی انس با قران کریم است که بیشتر ما مسلمانان خود را از آن محروم کرده ایم.
… کسانی که با قرآن مأنوسند به کمک قرآن حق را از باطل تشخیص می دهند . قران کریم ،انسان را به زندگی کردن با معیارهای و ارزشهای انسانی واسلام دعوت می کند.
حضرت علی (ع)میفرماید: ((هر کس قرآن را پیش روی خو قرار داد،رهبر و پیشوای او به بهشت خواهد بود و هر کس آن را به پشت سرافکند طرد کننده و سوق دهنده او به سوی جهنم خواهد بود))
آنگونه که از روایات متعدد وارد شده از اهل بیت علیهم السلام بر می آید آن است که قرآن کریم نه تنها کتاب هدایت است بلکه خداوند متعال شفاء بسیاری دردهای دنیوی را نیز در قرآن کریم قرار داده است.
پیامبر بزرگوار(ص) فرمود : بر شما باد به قرآن ، چون قرآن ، شفای سودمند ، وداروی پر برکت است و نگهبان کسی است که به آن چنگ می زند ، و نجاتبخش کسی است که ازآن پیروی کند.
در این جلسه بنا به اقتضای زمانی که در اختیار بنده قرار دارد تنها به مواردی از آثار دنیوی انس با قرآن اشاره خواهم کرد
۱) نجات از فتنه ها: زندگی آدمی همواره مملو از دردها، رنجها، دشواری ها و فتنه هاست كه آدمی را در حل و رفع آن حیران می كند آنجا كه دست هیچ درمانگر و روانشناسی به آن نمی رسد و چاره ساز آن نیست در چنین شرایطی پیامبر اعظم كه طبیب دردهای بشریت و در جستجوی در دهای اوست تا آن را مرهم نهد: «طبیب دوار بطبه» می فرماید: «اذا التبست علیكم الفتن كقطع اللیل المظلم فعلیكم بالقرآن فانه شافع مشفع... فیه مصابیح الهدی و منار الحكمه آن گاه كه فتنه ها چون پاره های شب تار بر شما پوشیده شد به قرآن تمسك كنید كه آن شفیعی است كه شفاعتش پذیرفته می شود... در آن چراغهای هدایت و نشانه های حكمت است...»
۲) دوای دردها: همان گونه كه تن آدمی دردمند می گردد و نیازمند مداواست،قلب و روح آدمی نیز دچار درد، مرض و آسیب می شود. قرآن كریم درباره منافقان می فرماید:« فی قلوبهم مرض» در قلبهایشان مریضی است» حقیقت آنست كه دردهای روحی، بسیار عمیق تر و عدم مداوای آن اثرات جبران ناپذیری بر زندگی آدمی و سعادت وی می گذارد. خداوند قرآن كریم را مایه «شفا»ی دردها معرفی كرده می فرماید:«وننزل من القرءان ما هو شفاء و رحمه للمومنین ولایزید الظالمین الاخسارا»
تكبر و خود برتربینی، حسد و ظلم و تجاوز و فتنه گری، سركشی، طغیان و شرك و بسیاری ازدردهای امروز جوامع بشری، ریشه در دور افتادن از تعالیم قرآن و دین دارد كه متاسفانه بسیاری از مسلمین نیز با وجود داشتن نسخه شفابخش، گرفتار پاره ای از این دردها هستند.
از پیامبراكرم(ص) درباره كاركرد شفابخشی قرآن روایت شده كه:«من لم یستشف بالقرآن فلا شفاه الله، هركس به قرآن شفا نجوید خداوند شفایش ندهد.» و در روایتی دیگر می فرمایند:«القرآن دواء قرآن دواست.»
شفابخشی قرآن فقط مربوط به دردهای روحی نیست بلكه روایات بسیاری از پیامبر و معصومین وجود دارد كه بر نقش و تاثیر قرآن در بهبود دردهای جسمی تاكید می كند در فضیلت تلاوت سوره فلق و ناس آمده است كه «روزی پیامبر شدیداً بیمار شد در این هنگام جبرئیل امین و میكائیل نزد آن حضرت آمدند. جبرئیل نزد سر آن جناب نشست و میكائیل نزد پای او، جبرئیل سوره مباركه فلق و میكائیل سوره شریفه ناس را تلاوت كرد و پیامبر را به این وسیله در پناه خداوند قرار داد و پیامبر با این تلاوت شفا پیدا كرد و سالم گردید.»
از امام صادق(ع) روایت شده كه مردی درمحضر رسول اكرم از درد سینه خود شكایت كرد. حضرت فرمود. به قرآن كریم شفا بجوی. زیرا خدای عزوجل می فرماید: «و شفاء لما فی الصدور»؛ و شفایی است برای (دردهایی) كه در سینه هاست.»
البته باید نكته ای را درباره شفا بخشی قرآن گوشزد كنیم كه شفابخشی قرآن نیز مانند دعا كردن دارای شرایط و مصالحی است كه گاه عدم وجود آن شرایط یا عدم مصلحت الهی در استجابت دعا موجب به تأخیر افتادن درمان با دعا می گردد.
۳) بهره مندی از ثروت فراوان: قرآن از آنجا كه گفتار خداوند غنی است، راهبردها و هدایت هایش نیز بی نیاز كننده از هر چیز دیگر است از این رو پیامبر اكرم می فرمایند: «القرآن غنی لاغنی دونه و لافقر بعده؛ قرآن ثروتی است كه بدون آن توانگری نباشد و با وجود آن فقری نخواهد بود.» اگر بزرگترین نعمت وجودی را نعمت سعادت و هدایت بدانیم قرآن كه هدایتگر بشری و نازل شده با این هدف است بالاترین نعمت خواهد بود و حامل و عامل قرآن در دست دارنده بالاترین نعمت به شمار خواهد رفت. پیامبر خدا می فرماید: «به هر كس نعمت قرآن (فهم و عمل به آن) داده شود و با این حال تصور كند كه به شخص دیگری نعمتی بالاتر و بیشتر از نعمت قرآن به او داده شود به یقین كوچكی را بزرگ شمرده و بزرگی را كوچك شمرده است.»
علاوه بر بعد ثروت معنوی قرآن، تلاوت آیات و انس با آن بر خیر و بركت مادی انسان نیز می افزاید. از پیامبر اكرم روایت شده كه: «فان البیت اذا اكثر فیه تلاوه القرآن كثر خیره و اتسع اهله...؛ آنگاه كه در خانه ای تلاوت قرآن بسیار شود خیر و بركتش زیاد شود و اهل آن به گشایش و وسعت (از زندگی) می رسند.»
در روایات بسیاری از پیامبر و معصومین بر رابطه تلاوت سوره ها با وسعت رزق و روزی، دفع فقر و پریشانی و رفع قرض و بدهكاری تأكید شده است. به عنوان مثال پیامبر درباره نقش تلاوت مستمر سوره واقعه در رفع فقر و تنگدستی می فرمایند: «من قرأ سوره الواقعه فی كل لیله لم تصبه فاقه ابدا؛ كسی كه هر شب سوره واقعه را قرائت كند هیچ گاه فقر و تنگدستی به او نرسد.» چنانكه درباره خواندن سوره انفال، سوره طه، سوره فتح و تلاوت سوره صافات در روزهای جمعه و همچنین تلاوت صد بار سوره انا انزلنا در هر روز نیز از سفارشات معصومین علیهم السلام و... به منظور گشایش روزی و دفع فقر روایاتی دیده می شود.
از امام زین العابدین(ع) حكایت زیبایی درباره نقش آیات قرآن در بی نیازی دیده می شود. آن حضرت به مردی برخورد نمودند كه درب خانه ای نشسته بود. فرمود: ای مرد! چرا این جا نشسته ای؟ چرا در خانه این مرد جبار و ستمگر نشسته ای؟ گفت: از جهت فقر و بلا و مصیبتی كه به من وارد شده است. آن حضرت فرمود: بلند شو تا تو را راهنمایی كنم به درب خانه ای كه از این جا بهتر باشد و به سوی خدایی كه از این مرد برتر باشد. پس حضرت دست آن مرد را گرفت و او را داخل مسجد برد و فرمود: دو ركعت نماز به طرف قبله بخوان و بعد از آن دست های خود را به طرف آسمان بلند كن و حمد و ثنای خدا را بخوان و درود بر پیامبر(ص) فرست سپس 4 آیه آخر سوره حشر و ۶آیه اول سوره حدید و دو آیه18 و 26آل عمران را بخوان. آنگاه از خداوند طلب روزی و بی نیازی از مردم كن كه حتماً تو را بی نیاز می كند.[2]
4) انسان خوشبخت در سایه انس با قرآن؛ سعادت گم شده هر انسانی است. تمام تلاشهای مردم در زندگی به منظور كسب خوشبختی و سعادت است. هر چند در مفهوم درست سعادت و راه حقیقی كسب آن، اختلاف نظرهای شدیدی كه منجر به تفاوت عملكردها در بدست آوردن آن شده ملاحظه می گردد. خداوند از راه سعادتمندانه به عنوان راه پایدار و استوار یاد می كند و قرآن را هدایتگر به این راه معرفی می نماید و می فرماید؛ «ان هذا القرءان یهدی للتی هی اقوم و یبشر المومنین الذین یعملون الصالحات ان لهم اجراً كبیرا؛ قطعاً این قرآن به (راهی) كه پایدارتر است هدایت می كند و به مؤمنان كه كارهای شایسته انجام می دهند مژده می دهد كه پاداش بزرگ برای ایشان خواهد بود.»
پیامبر اكرم(ص) می فرمایند: «ان اردتم عیش السعداء و موت الشهداء... فادرسوا القرآن...؛ اگر زندگی نیك بختان و مرگ شهیدان را می خواهید... قرآن را یاد بگیرد.» شهیدان در پرتو تعالیم قرآن كه مرگ را آغاز حیاتی دیگر می دانند جان خویش را در لبیك به معبود نثار كردند و از همین رو به خوشبختی رسیدند و آنكه قرآن را بیاموزد و به آن عمل كند همان راه شهیدان را كه كسب تعالیم قرآن است پیموده است.
5) نورانیت: خداوند نور آسمانها و زمین است: «الله نور السموت و الارض» و گفتار برآمده از نور نیز چیزی جز نور نخواهد بود. «یا ایها الناس قدجاءكم برهان من ربكم و انزلنا الیكم نورا مبیناای مردم درحقیقت برای شما از جانب پروردگارتان برهانی آمده است و ما به سوی شما نوری تابناك فرو فرستادیم.»
كار نور پرتوافكنی و نشان دادن راه از بیراه و خارج ساختن آدمی از تاریكی است. خداوند نور، با كلام نورانی خویش خواسته است تا آدمیان را از تاریكی ها به سوی نور خارج سازد:
«الله ولی الذین أمنوا یخرجهم من الظلمات الی النور»
آن كه در عمل راه نور و روشنی را انتخاب می كند و با آیات نورانی قرآن مأنوس و هم نشین می شود رهاورد آن نیز یقینا جز نورانیت ظاهر و باطن نخواهد بود و حتی خانه ای كه در آن قرآن تلاوت شود نزد اهل بصیرت نورانی و درخشان خواهد بود. پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) در وصف حاملان قرآن می فرمایند: «حمله القرآن هم المحفوفون برحمه الله الملبوسون بنورالله عز و جل(۳۵) حاملان قرآن احاطه شده به رحمت الهی و پوشیده به نور خدای عز و جل هستند.» و در روایتی دیگر می فرمایند: «(ای ابوذر)! بر تو باد به خواندن قرآن كه این كار مایه ذكر و یاد تو در آسمان و نورانیت تو در زمین است.»
براساس روایت نبوی همان گونه كه ستارگان آسمان بر اهل دنیا نور می دهند خانه ای كه در آن تلاوت قرآن می شود برای آسمانیان نورافشانی می كند.
6) آرامش و دوری از اضطراب و افسردگی: یکی از گمشده های بشریت به دست آوردن آرامش و دوری از اضطرافب و افسردگی است . قرآن ذكر و یاد خداست و «ذكر» از اوصاف و اسماء قرآن است: «انا نحن نزلنا الذكر و انا له لحافظون» خداوند ذكر الهی را مایه آرامش و اطمینان قلوب دانسته است. «الا بذكرالله تطمئن القلوب هان كه فقط با یاد خدا دل ها آرام گیرند.»
مأنوس بودن با كلام الهی رحمت خدا را بر انسان سرازیر می كند و او را در مهر الهی غرقه می سازد. از پیامبر اكرم(ص) روایت شده است كه: «هیچ گروهی در خانه ای از خانه های خدا برای تلاوت كتاب خدا و مباحثه آن جمع نشدند مگر این كه آرامش بر آنان فرود آمد و رحمت فراگیرشان شد و فرشتگان آنان را در میان گرفتند و خداوند در میان كسانی كه در نزدش هستند از آنان یاد كرد.»
7) بازدارندگی از گناه و زنده ساختن دل: مأنوس شدن با خدا و دوستی با او دل را از آنچه مخالف میل اوست متنفر می سازد. اگر نماز، آدمی را از كار زشت بازمی دارد از همین روست كه نماز، سخن گفتن خدا با بنده است: «ان الصلوه تنهی عن الفحشاء والمنكر» و قرآن نیز كه هم سخنی با پروردگار است چنین اثری را بر عمل آدمی می گذارد. پیامبر(ص) می فرماید: «فرزندم از خواندن قرآن غافل مباش زیرا كه قرآن دل را زنده می كند و از فحشا و... زشتكاری و ستم و گناه بازمی دارد.»
البته تاثیر این موضوع در سنین نوجوانی و جوانی خیلی بیشتر خواهد بود امام صادق (ع) می فرماید: «هر جوان مؤمنی که قرآن بخواند، قرآن با پوست وگوشت و خون او در می آمیزد و خداوند او را با فرشتگان بزرگوار همراه می سازد و قرآن روز قیامت نگهدارنده او از دوزخ خواهد بود».
اما اگر می بینیم كه قرآن تلاوت می كنیم ولی چنین تلاوتی ما را از زشتی ها بازنمی دارد ایراد و اشكال نه از وعده به حق نبوی، بلكه هر عیب كه هست از مسلمانی ماست. در آیات قرآن علاوه بر تلاوت قرآن ادای «حق تلاوت آن» از ما خواسته شده «الذین آتیناهم الكتاب یتلونه حق تلاوته.» حق تلاوت قرآن بنا به تفسیر پیامبر اعظم آن است كه «از آن، چنان كه باید و شاید پیروی شود.» از این رو پیامبر معتقدند «اگر خواندن قرآن تو را از كار بد بازنمی دارد به حقیقت، قرآن نمی خوانی.»
8) نگهداشته شدن از شر شیطان: سیره و روش متقین آن است كه چون وسوسه ای از جانب شیطان به آنها رسد خدا را به یاد آورند و بینا شوند و حقیقت را كه وسوسه شیطان درصدد دگرگون ساختن چهره آن بود بازشناسند. از این رو خداوند خطاب به مؤمنان می فرماید: «اگر از جانب شیطان وسوسه ای به تو رسد به خدا پناه ببر.»
قرآن یاد خداست و آن كه پیوسته یاد خدا می كند و با او مأنوس است در حصار محكم الهی و در حمایت اوست. پیامبر اكرم(ص) می فرمایند: « فَادْرُسُوا الْقُرْآنَ فَإِنَّهُ كَلَامُ الرَّحْمَنِ وَ حِرْزٌ مِنَ الشَّيْطَان... قرآن را بیاموزید زیرا كه قرآن سخن خدای مهربان و مایه حفظ از شیطان و... است.»
انشاء به همین مناسبت در جلسه بعد بیشتر راجع به قران کریم صحبت خواهیم کرد.
خداوند متعال همه ما را با قرآن زنده بدارد و با قرآن بمیراند.
الهی آمین
[1] - مفاتيحالجنان 1 216 دوم چون رؤيت هلال كردبگويد ربي و ربك الل
[2] - مرحوم قطب راوندی می فرماید: مراد از دو آیه، آیات 26 و 27 یعنی از (قُل اللهم مالِکِ المُلک تا مَن تشاء بغَیر حِسابْ ) است.
مرحوم علامه ی مجلسی می فرماید: شاید آیه 18 یعنی ( شَهِدَ الله اَنَّه ...) و آیه 26 یعنی ( قُل اللهم مالِکِ المُلک) باشد.
به نظر حقیر احتیاط در جمع آیات مذکور است.(مفاتیح الجنان – نماز حاجت، ص 522)