شب دوم محرم: اشتباه محاسباتی و نقش آن در سرنوشت ملت ها
بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد لله رب العالمین و صل الله علی محمد و آله الطاهرین
شب دوم محرم: اشتباه محاسباتی و نقش آن در سرنوشت ملت ها
یکی از موضوعاتی که در ایام جنگ زیاد به گوش ما خورده اصطلاح «اشتباه محاسباتی» هست.
رهبر انقلاب آیت الله سید مجتبی خامنه ای در پیامی که به مناسبت سی و هفتمین سالگرد ارتحال حضرت امام(ره) 14/خرداد/ ۱۴۰۵ مطرح کردند به این موضوع تاکید و فرمودند: دشمن خبیث، حال که در مصاف با فرزندان دلاور شما در نیروهای مسلح دچار شکست شده و بخصوص بخاطر مواجهه با ضربهی قاطع، چه در نبرد نظامی و چه در میدان و خیابان، تحقیری پرمعنا و عمیق را تجربه میکند که در اثر آن واگرایی ملموس کشورها از او را سبب شده، کِیدِ خود را در جنگ ترکیبی بر دو نقطه متمرکز ساخته است: یکی تابآوری مردم؛ دیگری ایجاد خطا در دستگاه محاسباتی مسئولان کشور.
این اشتباه محاسباتی چی هست؟ چه کسانی دچار اشتباهات محاسباتی می شن؟ چطور می شه جلوی اشتباهات محاسباتی رو گرفت؟ در واقعه عاشورا چه کسانی دچار اشتباهات محاسباتی شدند؟
اشتباه محاسباتی در مسائل ریاضی
ما یک اشتباه محاسباتی در مسائل ریاضی داریم. و این اصطلاح زمانی به کار می ره که ما راه حل مساله و فرمول مسئله رو درست انتخاب کرده ایم اما در محاسبات انجام عملیات ریاضی مثل ضرب و تقسیم اشتباه می کنیم مثلا
مثلاً فرمول مساحت مستطیل (طول × عرض) را درست نوشتهاید، اما موقع ضرب ۷ در ۸، به خاطر عجله یا بی دقتی و یا حتی ندانستن جدول ضرب جای اینکه جواب درست 56 را بنویسید نوشته اید 48 و همین اشتباه اگر در یک معادله ریاضی باشد کل محاسبات ریاضی شما را به هم می ریزد و در نهایت به جواب غلط می رسید
اشتباه محاسباتی در مسائل سیاسی
در حوزه سیاست، «اشتباه محاسباتی» دیگر فقط یک اشتباه ساده ریاضی روی کاغذ نیست، بلکه به خطا در برآوردها، پیشبینیها، سنجش قدرت، منابع، زمان، هزینه یا واکنش دیگران گفته میشود. به بیانی، وقتی یک تصمیمگیرنده سیاسی همه متغیرها را درست نمیسنجد و حاصل جمعوجور آنها را اشتباه به دست میآورد، دچار اشتباه محاسباتی شده است.
مثلا دولت برای اینکه بودجه سال آینده خود را برنامه ریزی کند یک برآوردی از قیمت نفت در سال بعد انجام می دهد و می گویند مثلا هر بشکه نفت 100 می شود اما قیمت نفت نصف میشود. این اشتباه محاسباتی در پیشبینی منبع درآمد است.
یا برخی در توان نظامی خود و دیگران دچار اشتباه محاسباتی می شود و فکر می کند مثلا آمریکا با یک دکمه یا یک بمب می تواند تمام توان نظامی ایران را نابود کند.
در اهمیت اشتباه محاسباتی همین بس که یک اشتباه محاسباتی می تواند سرنوشت جنگ ها و ملت ها را تغییر دهد.
نمونه هایی از اشتباهات محاسباتی از زبان رهبر شهید
رهبر شهید انقلاب ما در طول سال های رهبری شان به موارد متعددی از اشتباهات محاسباتی دشمن اشاره نموده اند
ایشان اقدام دشمن در به شهادت رساندن سردار سلیمانی را ناشی از اشتباه محاسباتی می دانستند.
ایشان موضع گیری غلط آمریکا در نسل کشی غزه را یک اشتباه محاسباتی می دانستند که باعث منفور شدن آمریکا شده
در قضایای اغتشاشات 1401 که به فتنه زن زندگی آزادی یا همان فتنه مهسا امینی معروف شد ایشان اقدام دشمن را ناشی از اشتباه محاسباتی می دانستند.
در این قضایای اخیر[اغتشاشات ۱۴۰۱]، نقشهی دشمن نقشهی جامعی بود، [امّا] محاسبهی دشمن محاسبهی غلطی بود؛ این مهم است. نقشهی دشمن نقص نداشت، منتها محاسبهی دشمن برای پیاده کردن این نقشه محاسبهی غلطی بود. اینکه میگوییم «نقشهی دشمن نقشهی جامعی بود»، یعنی همهی عوامل مسلّطی را که یک قدرت میتواند برای اخلال و تخریب در یک کشوری به کار ببرد به کار انداخت، همهی این عوامل را ردیف کرد. عامل اقتصادی وجود داشت که البتّه وضعیّت اقتصادی کشور هم خوب نبود، خوب نیست و مشکل معیشت مردم زمینهای بود که آنها بتوانند از این عامل استفاده کنند. عامل امنیّتی، نفوذ، تیمهای جاسوسی از همه طرف. غوغای ایرانهراسی در دنیا؛ از چند ماه قبل، تبلیغات ایرانهراسی به شکلهای مختلف به وسیلهی دستگاههای تبلیغاتی دشمن، آمریکا و صهیونیسم و کلّاً استکبار جهانی شروع شد؛ این هم یک عامل تخریب است. همراه کردن بعضی عناصر داخلی با خودشان؛ این هم از مدّتی پیش شروع شد که این هم یک عامل مهمّی است. یک کسی را در کشور با انگیزههای مختلف، انگیزهی قومی، انگیزهی مذهبی، انگیزهی سیاسی، انگیزههای شخصی [که مثلاً] چرا به سلام من درست جواب ندادید، چرا من را فلان جا نگذاشتید [فریب بدهند]، از اینها استفاده کنند، اینها را آماده کنند برای همراهی. عامل تبلیغات فراگیر؛ تلویزیونها، ماهوارهها، فضای مجازی، اینترنت. اینها عواملی است که دشمن همهی اینها را ردیف کرد. بنده به عنوان یک آدمی که این مسائل را نگاه میکنم و زیر نظر دارم و میفهمم، در دلم به مهندسی خوب دشمن آفرین گفتم! خوب مهندسی کرده بود؛ همه چیز را در جای خود، به اندازهی خود، آماده کرده بود. چرا موفّق نشد؟ چون یک پایهی دیگر، یعنی محاسبهاش، غلط بود. بله، این کارها همه کارهای مهمّی است، کارهای مؤثّری است، در یک کشورهایی هم اثر میگذارد، [امّا] اینجا نتوانست؛ چون محاسبهای که روی ایران اسلامی کرده بود محاسبهی درستی نبود. من دو سه مورد از غلط بودن محاسبهی دشمن را میگویم، قبلاً هم در صحبتها اجمالاً به بعضی از آنها اشاره کردهام.
خیال میکرد ملّت ایران به خاطر مشکلات اقتصادی ــ که وجود دارد ــ با نقشهی براندازی و تجزیهطلبی دشمن همراهی خواهد کرد؛ این یک محاسبه است که غلط بود. خیال میکرد با فحش و بددهنی و اهانتهای گوناگون میتواند مسئولین کشور را از میدان خارج کند، منفعل کند. وقتی یک خرده بدگویی شد، هتّاکی شد، بعضیها منفعل میشوند دیگر. محاسبهی غلطی بود. خیال کردند با وسوسهها و هیاهوها میتوانند مسئولان سطح بالای کشور را دچار اختلاف نظر کنند؛ یکی بگوید این کار را بکنیم، یکی بگوید نکنیم، بینشان اختلاف بیفتد؛ این مشکلی که الان در خود آمریکا هست، در رژیم صهیونیستی هست، در بعضی از کشورهای دیگر هست که این اختلافات نمیگذارد کارهای بزرگ را انجام بدهند؛ خیال میکردند میتوانند این اختلاف را ایجاد کنند. محاسبه کرده بودند، [امّا] محاسبهی غلطی بود. خیال میکردند میتوانند با دلارهای نفتی فلان کشور مزدور آمریکا ارادهی جمهوری اسلامی را تحت تأثیر قرار بدهند. اشتباه کردند؛ ارادهی قوی جمهوری اسلامی از همهی این عواملِ قدرتِ آنها قویتر بود، عزمشان راسختر بود؛ محاسبهی آنها محاسبهی غلطی بود. خیال میکردند با اینکه چند عنصر خودفروخته را تشویق کنند که بروند پناهنده بشوند به این کشور یا به آن کشور و علیه کشور خودشان لجنپراکنی کنند، این موجب میشود جوانهای ما ناامید بشوند؛ اشتباه کردند؛ رفتند پناهنده شدند، لجنپراکنی هم کردند، کسی به آنها اعتنائی نکرد. این محاسباتِ دشمن بود، محاسباتِ غلطی بود. چهل سال است که دشمن، با انواع طرق، علیه نظام جمهوری اسلامی تلاش میکند و چون محاسباتش غلط بوده و غلط است، تا حالا شکست خورده، در این قضیّه هم شکست خورد، در آینده هم هر وقت اقدام کند شکست خواهد خورد.۱۴۰۱/۱۰/۲۲
بیانات در دیدار مداحان اهلبیت علیهمالسلام
اشتباه محاسباتی دستگاه بنی امیه در جریان عاشورا
نهضت عاشورا، اوج تقابل حق و باطل بود؛ جایی که دستگاه خلافت بنیامیه با تکیه بر ظاهر قدرت نظامی و تبلیغاتی خود، در برابر امام حسین علیه السلام مرتکب اشتباهات محاسباتی عمیق و راهبردی شد. این اشتباهات نه تنها به تثبیت حکومتشان منجر نشد، بلکه پایههای مشروعیت آنان را برای همیشه فرو ریخت و عاشورا را به منشوری برای بیداری و قیام علیه ظلم تبدیل کرد.
در ادامه به بررسی مهمترین این اشتباهات محاسباتی میپردازیم:
۱. اشتباه در برآورد جوهره قیام حسینی: خیال خام خاموش کردن «نور خدا»
بزرگترین خطای محاسباتی دستگاه اموی، سنجش قیام امام حسین (ع) با معیارهای مادی و صرفاً سیاسی بود. سران بنیامیه بنا داشتند امام حسین علیه السلام و تمام اهل بیت او را در کربلا به شهادت برسانند و فکر میکردند اگر امام حسین (ع) را به همراه خانواده و یارانش را در صحرای کربلا به قتل برسانند، این جنایت در بیابان مدفون شده و مسیرشان برای همیشه هموار میشود. غافل از اینکه مسیر امامت مسیر الهی و نور خداست و اراده الهی بر این تعلق گرفته تا مسیر امامت ادامه داشته باشد.
لذا می بینید بنا به مصلحت الهی امام سجاد علیه السلام در حوادث صحرا کربلا به بیماری مبتلا می شود و تا پایان غائله عاشورا ادامه پیدا می کنداما پس از این واقعه خداوند متعال صحت و سلامت را به ایشان بر می گرداند و سلسله امامت با وجود ایشان ادامه پیدا می کند.
یکی از علت هایی که عبیدالله بن زیاد در جمع اسرا جوانی را دید از زنده بودن او تعجب نمود. همه شنیده اید که
زمانی که ابن زیاد اسرای اهل بیت را وارد کاخ خود نمود، ابن زیاد (بعد از احتجاج با حضرت زینب) رو به امام زینالعابدین (علیهالسّلام) کرد و پرسید: نامت چیست؟ گفت: علی بن حسین. گفت: مگر خدا علی بن حسین را نکشت؟ امام سجاد (علیهالسّلام) سکوت کرد. ابن زیاد گفت: چه شده است؟ چرا سخن نمیگویی؟ حضرت فرمود: برادری بزرگتر از خود به نام علی داشتم که مردم او را کشتند، [و او روز قیامت از شما دادخواهی میکند.]
این اشتباه محاسباتی، تکرار همان خطای پیشینیانی بود که با اقدامات و جنایات خودشان می خواستند نور الهی را خاموش کنند و حال آنکه يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَيَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
همواره می خواهند نور خدا را با سخنان باطل [و تبلیغاتِ بی پایه] خود خاموش کنند؛ ولی خدا جز اینکه نور خود را کامل کند، نمی خواهد، هر چند کافران خوش نداشته باشند. سوره توبه 32
📣 ۲. اشتباه در ارزیابی افکار عمومی و واکنش جامعه
دستگاه خلافت، قدرت معنوی و نفوذ اجتماعی خاندان پیامبر (ص) را بسیار ناچیز پنداشت. آنها گمان میکردند با کشتن امام و اسارت خانوادهاش، مردمِ به ظاهر سرخورده و ترسیده، ساکت خواهند نشست.
اما موج نفرتی که پس از کربلا از مردم برخاست، چنان بود که یزید را مجبور کرد برای حفظ ظاهر، عبیدالله بنزیاد را مسئول جنایت معرفی کند. این واکنش گسترده، نشان داد که جامعه اسلامی، شهادت فرزند رسول خدا (ص) را به راحتی نمیپذیرد و این امر به یکی از عوامل اصلی سقوط تدریجی امویان تبدیل شد.
به همین خاطر می بینیم بعد از شهادت مظلومان امام حسین علیه السلام و یاران این شهادت موجب بروز نهضتها و قیامهای متعددی در اقصی نقاط مرزهای اسلامی شد و در نهایت به سقوط حکومت اموی منجر گردید. قیام مردم سیستان، قیام توابین، قیام مختار، قیام زید بن علی و انقلاب عباسیان مهمترین قیامهایی هستند که به خون خواهی فرزند رسول خدا صل الله علیه و آله و ظلم هایی که به این خاندان شده بود انجام شد و در نهایت به سقوط حکومت بنی امیه منجر شد.
🛡️ ۳. اشتباه در تهدید و وعده: از سرکوب تا شهادتطلبی
سازه بنیامیه بر پایه ترس، تطمیع و سختگیری بنا شده بود. آنها میپنداشتند با محاصره و بستن آب بر امام و یارانش و سپس ارسال لشکری سی هزار نفره، روحیه آن حضرت را درهم میشکنند. اما محاسبه آنها از یک حقیقت غافل بود: منطق امام حسین (ع) منطق شهادتطلبی در راه هدف بود، نه صرفاً “پیروزی یا شکست نظامی”. این «تغییر محاسبه» دشمن، مهمترین نقطه کور تحلیل امویان بود؛ آنها نمیتوانستند درک کنند که چطور جمعی اندک، در برابر سپاهی عظیم نه تنها عقبنشینی نمیکند، بلکه آن را به چالش میکشد.
🏛️ ۴. اشتباه در سنجش پیامدهای اسارت: تبدیل تراژدی به حماسه
بزرگترین اشتباه محاسباتی پس از عاشورا، جابجایی اسرا به کوفه و شام بود. یزید و عبیدالله بن زیاد گمان کردند نمایش اسرای خاندان پیامبر (ص) در شهرها، نماد پیروزی نهایی آنان خواهد بود. اما خطبههای آتشین حضرت زینب (س) در کوفه و شام و سخنان افشاگرانه امام سجاد (ع)، تمام نقشههای تبلیغاتی چندین ساله امویان را نابود و چهره واقعی و وحشیانه آنان را به جهانیان نشان داد و کاخ یزید را رسوا ساخت.
اشتباه محاسباتی مردم کوفه در واقعه عاشور
علاوه بر دستگاه بنی امیه و مردم دوران امام حسین علیه السلام هم در مواردی دچار اشتباه محاسباتی شدند بسیاری از مردم آن دوران – به ویژه کوفیان – دچار اشتباه محاسباتی بزرگ و فاجعهباری شدند. این اشتباه، در کنار خیانت خواص و جو اختناق، عامل اصلی تنهایی امام حسین (ع) در کربلا بود.
یکی از اشتباهات محاسباتی مردم این بود که وعده های دروغ بنی امیه را جدی گرفتند.
در ادامه، ابعاد و علل این اشتباه محاسباتی مردمی را بررسی میکنیم:
📜 مصداق بارز: دعوت از امام و سپس رهاییشان
مردم کوفه ابتدا نامهها فرستادند و با اصرار از امام حسین (ع) خواستند بیاید تا آنان را از ظلم نجات دهد. اما وقتی مسلم بن عقیل (فرستاده امام) در کوفه قیام کرد و کار به جنگ کشید، مردم نه تنها حمایت نکردند، بلکه او را تنها گذاشتند.
یکی از مهمترین علت این اشتباه محاسباتی بود که آنان با وجود تهدیدها عبید الله بن زیاد فکر میکردند «اگر دست به اسلحه نبرند، جان و مال شان در امان خواهد بود و در آینده هیچ مشکلی برای آنها پیش نخواهد آمد
اما نمیدانستند تسلیم در برابر ظلم، امنیت نمیآورد، بلکه زمینه ذلت دائمی را فراهم میکند. چیزی نگذشت که حکامی همچون عبدالملک بن مروان و حجاج بن یوسف ثفی ها بر جامعه اسلامی حاکم شدن و خون مردم مسلمان را به شیشه کردن
حَجّاج بن یوسف ثقفی (م ۹۵ق) حاکم عراق و حجاز در دوران امویان و از دشمنان شیعیان بود. وی در استقرار و تحکیم حکومت اموی جایگاه مهمی داشت. وفاداری حجاج به خاندان اموی و خدمات و کوششهای وی برای حفظ خلافت امویان، باعث شد جایگاه والایی نزد آنان بیابد. عبدالملک بن مروان هنگام مرگ، سفارش او را به فرزندش، ولید کرد و یکی از فرزندانش را نیز حجاج نامید.
او در سال هفتاد و پنج که سی و سه سال سن داشت[۵۳] از طرف عبدالملک مروان به جای بشر بن مروان بر مسند ولایت عراق گمارده شد. عبدالملک در نامهای به دستخط خود به حجاج اینطور نوشت: ای حجاج تو را بر دو عراق (بصره و کوفه) والی و مسلط ساختم پس هرگاه وارد کوفه شدی چنان لگد کوبش کن که اهل بصره بدان زبون گردند و از مدارای با مردم حجاز بپرهیز چرا که گوینده در آنجا هزار کلمه میگوید و یک حرفی را به کار نمیبرد. تو را بر دورترین نشان زدم پس خود را بر آن هدف بینداز و آن چه را از تو انتظار دارم در نظر بگیر.[۵۴]
وی در روز جمعه هنگام نماز وارد کوفه شد. مردم جمع شدند و حجاج بالای منبر رفت. جماعت طبق عادت سنگریزه جمع کردند که این خطیب تازه وارد را که گویا والی جدید است با سنگ آزار دهند و از ابتدا او را مجبور به بازگشت کنند. حجاج مدتی را با سکوت همراه با خشم بر بالای منبر گذراند و سپس با لحنی تند داد زد: «ای اهل عراق، ای اهل نفاق وای اهل شقاق! به خدا قسم؛ همواره از خدا میخواستم مرا به شما و شما را به من بیازماید و خدا درخواستم را اجابت نمود. بدانید که دیشب در بین راه که به اینجا میآمدم در تاریکی شب تازیانه از دستم افتاد و آن را گم کردم پس این را (اشاره به شمشیرش کرد) به دست گرفتم و آمدم». مردم آهسته سنگها را فرو ریختند و گروه گروه برای بیعت پیش رفتند.[۵۵]
او در جمع مردم گفت: به خدا سوگند شما را چون چوب پوست میکنم و چون درخت قطع میکنم و چون شتران بیگانه میزنم، به خدا به وعده خود وفا میکنم پس از این دسته بندیها دست بردارید.[۵۶] وی با این بیان باعث شد که عراقیان از همان ابتدای کار حسابشان دستشان بیاید و دست به فتنه نزنند. با این کار حجاج مردم در حمایت مهلب سستی نکردند و هیچ کس را جرات مخالفت با حجاج نبود. وی بسیار سعی داشت که در شیوه حکومت چون زیاد عمل نماید.[۵۷]
او در حکومت خود بر عراق بیش از صد و بیست هزار نفر را کشت[۵۸] که بیش از پنجاه هزار مرد و سی هزار زن که نیمیاز آنان مجرد بودند در زندانهای مختلط به سر میبردند که به آنها آب آمیخته با نمک و آهک میدادند.[۵۹] او نخستین کسی است که مردان و زنان را در یک بند زندانی کرد.[۶۰] خود حجاج اعتراف کرده بود که صد هزار کس را (بیگناه) کشته که فقط گناه آنها این بود که گواهی میدادند یزید میگسار بوده است.[۶۱]
روایتی نیز از امام علی (علیهالسّلام) بیان گشته که وجود حجاج را در عراق پیش گویی میکند. امام علی (علیهالسّلام) مردم عراق را مورد نفرین قرار داد و فرمود که خداوندا، جوان ثقیف را بر آنها مسلط کن که در خون و مال آنها تحکم کند و مانند زمان جاهلیت رفتار نماید.[۶۲] حجاج نخستین کسی بود که برای کسانی که از شرکت در جنگ و لشکر تخلف کردهاند مجازات اعدام به کار برد.[۶۳]
برخی مصادیق اشتباهات محاسباتی در عصر حاضر
اشتباه محاسباتی منحصر در واقعه عاشورا و صدر اسلام نیست در هر دوره ای به اشکال مختلف ممکن است که حاکمان و مردم دچار اشتباه محاسباتی شوند
مثلا در دوران ما یکی از چیزهایی که باعث اشتباه محاسباتی مسئولان می شود برآورد غلط آنها از تاب آوری جامعه و میزان استقامت مردم در برابر جنگ با آمریکا و اسرائیل هست.
در حالیکه که آمار (افکار سنجی دانشگاه قم از سراسر کشور) نشان می دهد حدود هفتاد و شش و هشت دهم درصد مردم انتقام رهبری را در حمله به پایگاه ها و منافع آمریکا و اسرائیل می دانند جامعه خواهان حمله به آمریکا و اسرائیل هستند و روی هم رفته حدود 65 درصد مردم خواستار تداوم جنگ هستند و یا می بینیم در اقدامی بی سابقه ملت ایران تا کنون بیش از صد روز هست که هر شب به خیابان ها می آیند و در حمایت از ولایت فقیه و نیروهای مسلح تجمع می کنند این نشان دهنده تاب آوری جامعه هست.
اما اگر مسئولان تصور کنند که مردم خسته شده اند و یا تاب آوری در برابر مشکلات را ندارند دچار خطای محاسباتی می شوند و به جای برنامه ریزی برای نبرد با آمریکا و اسرائیل به سمت برقراری صلح با آمریکا بروند.
در حالیکه برنامه آمریکا یک برنامه راهبردی و بلند مدت برای بلعیدن جمهوری اسلامی و ایران عزیز است.
مردم هم ممکن است که در مواردی دچار خطای محاسباتی شوند یکی از بزرگ ترین اشتباهات محاسباتی که در جامعه ما رخ می دهد در موضوع انتخابات هست.
هر عاقلی می داند عدم حضور در انتخابات ها نشانه کاهش حمایت مردم از نظام اسلامی و مقدمه برای جسارت و حتی به خطا افتادن دشمن در حمله به ایران هست. و یا تجربه ثابت کرده که انتخاب های غلط چه بلایی سر این مملکت آورده چه در تصمیمات راهبردی و کلان نظام مانند بحث هسته ای و چه در مباحث روز مره مردم مانند مسائل اقتصادی و معیشتی
برخی با تصور غلط اینکه از قبل کاندیدای مورد نظر انتخاب شده در انتخابات شرکت نمی کنند که واقعیت نظام اسلامی نشان داده که چنین امری واقعیت ندارد
برخی به جای حضور در انتخابات و انتخاب افراد اصلح اعتراض خود را با عدم حضور در انتخابات می خواهند نشان دهند
اما انتخاب غلط مردم در انتخابات، یکی از رایجترین و پرهزینهترین مصادیق «اشتباه محاسباتی جمعی» در سیاست مدرن است. در واقع، هر بار که رأیدهندگان به فرد یا جریانی رأی میدهند که بعداً پشیمان میشوند، مرتکب همان خطایی شدهاند که کوفیان در قبال امام حسین (ع) مرتکب شدند؛ فقط ابزار آن به جای نامه و بیعت، «صندوق رأی» است.
📊 مهمترین اشتباهات محاسباتی مردم در انتخابات
| ۱ | اعتماد به وعدههای غیرقابل تحقق (محاسبه غلط از «نسبت حرف به عمل») |
نامزدی وعده «تورم صفر» یا «شغل برای همه» میدهد در حالی که ابزار و امکان آن را ندارد. مردم هزینه تحقق وعده را محاسبه نمیکنند. |
| ۳ | غلبه «احساسات لحظهای» بر «منافع بلندمدت» |
رأی دادن به نامزدی که با شعارهای هیجانی (ملیگرایی، ترس از جنگ، بهبود وضعیت اقتصادی) رأی میآورد، بدون آنکه برنامه مدون او بررسی شود. |
| ۴ | تقلید از اکثریت ناآگاه (خطای «قطار سوار شدن» - Bandwagon effect) |
مردم میگویند «اکثریت به او رأی دادند، حتماً درست است» و یا گرفتار آمارسازی های دروغین که کاندیداها ارائه می دهند که نشان می دهد بیشتر مردم به کاندیدای مورد نظر آنها رای می دهند بدون اینکه خودشان تحلیل کنند. این همان اشتباه کوفیان بود که از بزرگان قبایل تقلید کردند. |
| ۵ | تخمین غلط از «هزینه رأی ندادن» یا «رأی سفید» |
مردم فکر میکنند «اگر رأی ندهیم یا رأی سفید بدهیم، اوضاع بهتر میشود» یا «هیچ فرقی نمیکند». در حالی که در نظامهای انتخاباتی واقعی، رأی ندادن به معنای واگذاری میدان به بدترین گزینه است. |
🧠 چرا مسئولین و مردم دچار اشتباه محاسباتی می شوند
اما مسئولین دچار اشتباه محاسباتی می شوند به خاطر اینکه گرفتار شدن به اخبار اشتباه و غلطی که در اختیار آنها قرار می گیرند و یا به خاطر حب جاه و مقام می شوند و یا به خاطر اینکه مشاورانی دارند که به آنها تحلیل غلط از مباحث مختلف ارائه می نمایند .
اما مردم چرا دچار اشتباه می شوند به خصوص در انتخابات ها دلایل متعددی دارد.
1. جهل و عدم دسترسی به اطلاعات شفاف و قابل اعتماد
آن موقع که امام حسین علیه السلام فساد اخلاقی یزید را در مشروب خواری و سگ بازی فریاد می زد بسیاری از مردم از حال و روز یزید اطلاعی ندشتند تا زمانیکه بعد از عاشورا و گذشت زمان تعدادی از بزرگان مدینه به شام رفتند و با چشم خود اوضاع و احوال یزید را دیدند و قیام حره به وقوع پیوست.
2. تأثیر تبلیغات و شعارهای سادهشده
خود شما دیدید در همین انتخابات اخیر تبلیغات یکی از کاندیداها حتی در فیلتر شکن و ها و بازی های آنلاین به وفور دیده می شد و تمامی اقشار جامعه را به سمت یک کاندیدا سوق داد
4. حافظه کوتاه تاریخی
- «مردم فراموشکارند» – تجربه تلخ گذشته با یک جریان یا نامزد، تا انتخابات بعدی فراموش میشود. مثلاً رأی مجدد به کسی که قبلاً هم حزبی او بد عمل کرده، اشتباه محاسباتی آشکاری است که بر اثر فراموشی یا امیدواری بیجا رخ میدهد.
5. رقیب هراسی
شما یادتان هست که در انتخابات دور اول آقای رئیسی می گفتند اگر او رای بیاورد قیمت دلار فلان قدر می شود اما وقتی خودشان رای آوردند قیمت دلار چند برابر آن چیزی شد که به مرحوم رئیسی می گفتند. و یا می گفتند اگر او بیاید بین پیاده رو دیوار می کشد و ...
یا اگر فلانی بیاید جنگ می شود.
جالب اینکه وقتی خودشان می آیند هم گرانی چند برابر می شود و هم جنگ می شود اما مردم باز دچار همان اشتباه محاسباتی می شوند
6- اسیر منافع کوتاه مدت:
چقدر افرادی که در انتخابات ها به خاطر مبالغی پول به کاندیدای خاصی رای می دهند. نمونه آن پول هایی هست که سلبریتی ها دریافت می کنند تا در حمایت از کاندیدای خاصی وارد عمل شوند و یا و ...
- تقلید کورکورانه از دیگران: وقتی میدیدند بزرگان قبایل دست از مسلم کشیدهاند، آنان نیز عقب کشیدند بدون اینکه استقلال فکری داشته باشند.
نکته بسیار مهم: این را بدانید در ایران ما هرآنچه اتفاق می افتد ارتباط مستقیم با انتخابات دارد اگر امروز شکایت دارید که چرا بی موقع آتش بس شد؟ چرا در تفاهم نامه تنگه هرمز قرار است از تحت حاکمیت مستقیم ایران خارج شود؟ چرا در مذاکرات موضوع هسته ای مطرح شد؟ چرا ایران در حمایت از لبنان با تمام قوا وارد نشد؟ چرا آزادسازی قیمت ها بدون تدابیر عاقلانه انجام شد که نتیجه آن اغتشاشات دی ماه 1404 و بعد از آن حمله امریکا به ایران شد؟ چرا قیمت ها صد در صد و یا بیشتر افزایش پیدا می کند و صدها چرا دیگر
پاسخ آن در این است که مردم به کسانی رای داده اند که آنها تصمیم گیران این نظام هستند
بیشتر اعضای شورای عالی امنیت ملی را اعضای دولت و با ریاست رئیس جمهور منتخب مردم تشکیل می دهند.
رئیس دیپلماسی ایران وزیر خارجه دولتی هست که ما به آن رای داده ایم
مسئول قانونگذاری مجلس است.
و اقتصاد و سیاست ما در گروه تیمی هست که رئیس جمهور منتخب مردم تشکیل می دهد.
در پایان باید این نکته مهم را خاطر نشان کرد راه مصونیت یافتن از خطای محاسباتی شناخت عوامل اشتباهات محاسباتی است که اگر کسی این عوامل را به خوبی بشناسد و درک کند و آنها را خنثی کند قطعا جلوی بسیاری از اشتباهات محاسباتی را بگیرد و ما از خداوند متعال می خواهیم که همه ما را از اشتباهات محاسباتی چه در مقام مسئول و چه در مقام مردم عادی مصون و محفوظ بدارد.