منبر آماده

بسم الله الرحمن الرحیم

در این جلسه می خواهیم بررسی کنیم که ما به عنوان یک مسلمان بر چه اساسی باید حجاب داشته باشیم؟ و فلسفه اینکه یک زن باید حجاب داشته باشد چیست؟

پیش از پرداختن به این سوال دو نکته را باید یادآور شد

--- چرایی حجاب--

حجاب و پوشش به عنوان یک حکم الهی که از سوی شارع حکیم، علیم و خبیر تشریع شده نیز دارای فلسفه‌ می‌باشد

در آیات و روایات به نکاتی اشاره گردیده که از آنها می‏توان به چرایی تشریع حکم حجاب از سوی خداوند متعال پی برد؛ که در اینجا به برخی از آنها اشاره می‏نماییم:

--- پیشگیری از طمع‏ورزی افراد بیمار دل--

 در آیه 32 از سوره احزاب، خطاب به زنان پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) - که در واقع خطاب به همه زن‏ها است - یکی از فلسفه‏های حجاب چنین آمده است:

«یا نِساءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّساءِ إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذی فی‏ قَلْبِهِ مَرَضٌ وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً»؛

«ای همسران پیامبر! شما همچون یکی از آنان معمولی نیستید اگر تقوا پیشه کنید؛ پس به‏گونه‏ای هوس‏انگیز سخن نگویید که بیماردلان در شما طمع کنند، و سخن شایسته بگویید!»

روشن است زنی که حجاب خود را رعایت نمی‏کند یا با ناز و کرشمه با مردان نامحرم سخن می‏گوید، باعث می‏شود افراد بیمار دل در او طمع کنند ولو این‌که خودشان چنین هدفی نداشته باشند،

--- شناخته شدن زنان عفیف و ایجاد مصونیت--

2. شناخته شدن زنان عفیف و ایجاد مصونیت برای زنان

از دیگر عللی که در آیات حجاب به چشم می‏خورد شناخته شدن زنان عفیف و ایجاد مصونیت برای آنان است تا به واسطه رعایت حجاب مورد آزار قرار نگیرند آنجا که خداوند متعال در تعلیل حکم حجاب فرموده است:

« يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَ بَناتِكَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنينَ يُدْنينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ ذلِكَ أَدْنى‏ أَنْ يُعْرَفْنَ فَلا يُؤْذَيْنَ ...»[1]؛

« اى پيامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو: «جلبابها [که شبیه چادر امروزی بوده] خود را بر خويش فروافكنند، اين كار براى اينكه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگيرند بهتر است‏ ‏».

تفسیر قمی ذیل این آیه آورده است: در صدر اسلام زنان مسلمان به مسجد می‏رفتند و پشت سر پیامبر نماز می‏گذاردند، هنگام شب موقعی که برای نماز مغرب و عشا می‏رفتند، بعضی از جوانان هرزه و اوباش بر سر راه آنها می‏نشستند و با مزاح و سخنان ناروا آنها را آزار می‏دادند و مزاحم آنان می‏شدند، آیه فوق نازل شد و به آنها دستور داد حجاب خود را به‌طور کامل رعایت کنند تا به خوبی شناخته شوند، و کسی بهانه مزاحمت پیدا نکند.[2]

--- پیام زن بی حجاب و بدحجاب—

یکی از آثار سو بدحجابی اذیت و آزار جنسی زنن بدحجاب به وسیله مردان و جوانان ولگرد و لاابالی است. گویا این قبیل مردان پوشش ناقص و نامناسب برخی دختران و زنان را به منزله چراغ سبزی می‏دانند که نشان دهنده تمایل زنان بدحجاب به کارهای خلاف و گناه آلود است و لو اینکه خود زن عفیف بوده و قصدی نداشته باشد. همین نکته از نظر ذهنی و روانی از دیدگاه آنان مجوز اذیت و آزار جنسی زنان بدحجاب است.[3]

----

به عبارت دیگر زنان محجبه با رعایت حجاب خود پیام حیا و عفاف را به مخاطب خود ارسال می‏کنند.

--- آمار ---

زمانی این فلسفه الهی برای ما نمود بهتری پیدا می‏کند که می‏بینیم کشورهای غربی به دلیل عدم رعایت پوشش مناسب هم اکنون از معضل آزار و اذیت جنسی زنان رنج می‏برند، در یک پژوهش تصادفی در ایالات متحده آمریکا معلوم شد «به دلیل وجود عریانی، برهنگی و بی‏مبالاتی در ظاهر و رفتار زنان 42 درصد از ده هزار پرسش شونده زن گفته‏اند که در محل کار خود مورد مزاحمت جنسی قرار می‏گیرند.»[4].

پس اگر زنان حجاب خود را رعایت نکنند، زمینه را برای اذیت و آزار خویش فراهم می‏آورند؛ از همین‌رو خداوند متعال برای مصونیت بخشیدن به دختران و زنان دستور به رعایت حجاب داده است.

سردار رادان فرمانده وقت نیروی انتظامی تهران بزرگ نیز در این باره چنین می‏گوید: خانم‏هایی که بد پوشش می‏باشند چهار برابر خانم‏هایی با پوشش مناسب مورد مزاحمت‏های خیابانی قرار می‏گیرند.[5]

مدیر کل مبارزه با مفاسد نیروی انتظامی در این باره می‏گوید: «با بررسی و رجوع اجمالی به آمار مزاحمت برای نوامیس در سال 85، می‏بینیم بیشتر مزاحمت‏ها برای خانم‏هایی اتفاق می‏افتد که نوع پوشش آنها خارج از حد متعارف بوده است و درصدی از آدم ربایی و تجاوز به عنف نیز اختصاص به همین افراد داشته است.[6]

5. حفظ زیبایی و طراوت زن

از دیگر فلسفه‏های وجوب حجاب که می‏توان از روایات استنباط نمود حفظ زیبایی و طراوت جسمی زنان می‏باشد ، ازاین‌رو حضرت علی(علیه السلام) فرموده‏اند:

«صِیَانَةُ المَرْأَةِ أَنْعَمُ لِحَالِهَا وَ أَدْوَمُ لِجَمَالِهَا»[7]؛ «نگهداری و پوشیدگی زن (با توجه به موقعیت روحی و جسمی‌اش) برای او بهتر است و زیبایی‌اش را پایدارتر می‏سازد».

و یا در بیان دیگری فرموده‏اند:

«فَإِنَّ شِدَّةَ الْحِجَابِ أَبْقَی عَلَیْهِن‏»[8]؛ «حجاب بیشتر زنان، آنها را بهتر نگاه دارد».

&&&&&&&&

6. صیانت از مقام و منزلت زن

یکی از ویژگی‏های زن جذابیت جنس زن است. جسم زن همواره برای مرد جذابیت داشته و مرد همیشه دنبال تصاحب آن بوده اما زن تنها زیبایی و جذابیت جنسی نیست بلکه یک شخصیت و هویت انسانی با همان کرامت انسانی می‏باشد. حجاب با پوشاندن جذابیت‏ها و زیبایی‏های ظاهری زن باعث می‏شود که توجه‏ها به سمت شخصیت انسانی زن جلب شود و تمرکز نگاه‏ها را از ظاهر به باطن و اصل هدایت می‏کند.[9]

بر همین اساس حفظ پوشش به نوعی احترام گذاردن به زن و محفوظ نگه‌داشتن وی از نگاه‌های شهوانی و حیوانی می‏باشد. دقیقاً مثل صاحب باغی که با کشیدن دیوار به دور باغ خود، به همه می‌فهماند که باغش ارزشمند است و هیچ ‌کسی اجازه ورود به این زمین را ندارد و این زمین، رها شده و مخروبه‌ نیست که ارزش پاسداری نداشته باشد.

اما زمانی که ویژگی‌های ظاهری و روانی زنانه‌ او به دلیل عدم رعایت حجاب و عفاف در برابر دیگران جلوه کند تعریف کسانی که او را می‌بینند چیزی نخواهد بود جز این‌که این زن ملعبه و موجودی است برای لذت بردن مرد، که در این صورت خصوصیات انسانی زن مانند استعدادها و قابلیت‌های علمی، اجرایی و هنری در زیر آواری از خودنمایی‌ها و جلوه‌گری‏ها مدفون می‌شود و مردان او را به‌عنوان موجودی که استقلال هویت نداشته و برای منفعت جنسی و اقتصادی و روانی خلق شده می‌نگرند[10] و این موضوع نتیجه‏ای جز هلاکت و نابودی زن در جامعه را به دنبال نخواهد داشت.[11] همان‌گونه که از حضرت علی(علیه السلام) نقل گردیده:

«أَنَّهُ نَهَی عَنِ الْقَنَازِعِ وَ الْقُصَصِ وَ نَقْشِ الْخِضَابِ- قَالَ وَ إِنَّمَا هَلَکَتْ نِسَاءُ بَنِی إِسْرَائِیلَ مِنْ قِبَلِ الْقُصَصِ- وَ نَقْشِ الْخِضَاب‏»[12]؛ «آن حضرت نهی کردند از این‌که کسی تمام موی سر کودکش را بتراشد در حالی که قسمتی از آن را باقی بگذارد. و این‌که زن موهایش را به شکل برجسته (کاکل) درست کند. و نیز زن خود را به‏گونه‏ای رنگ و حنا کند که حالت نقش و نگار داشته باشد و جلب نظر کند».

همچنین ایشان فرمود:

«به درستی که زنان بنی اسرائیل به همین خاطر نابود شدند».

بنابراین یکی از علت‌های اصلی تشریع حکم حجاب و پوشش برای زنان را می‏توان، حفظ جایگاه انسانی و ارتقاء سطح منزلت آنان دانست.

7. پیشگیری از فساد و فحشا

یکی دیگر از مواردی که در روایات بدان اشاره گردیده و به عنوان فلسفه حجاب می‏توان یاد نمود «پیشگیری از فساد و فحشا» می‏باشد.

امام رضا(علیه السلام) در این باره فرموده‏اند:

«حُرِّمَ النَّظَرُ إِلَی شُعُورِ النِّسَاءِ الْمَحْجُوبَاتِ بِالْأَزْوَاجِ وَ غَیْرِهِنَّ مِنَ النِّسَاءِ لِمَا فِیهِ مِنْ تَهْیِیجِ الرِّجَالِ وَ مَا یَدْعُو التَّهْیِیجُ إِلَی الْفَسَادِ وَ الدُّخُولِ فِیمَا لَا یَحِل‏»[13]؛ «نگاه کردن به موهای زنان مستور و بانوان شوهردار و غیر ایشان حرام است زیرا این نگاه مرد را تهییج و تحریک نموده و تهییج شخص را به فساد و چیزی که حلال و پسندیده نیست می‏کشاند.»

ج. گسترش فساد اجتماعی

حضور تحریک آمیز زنان و نگاه آلوده مردان به آنها زمینه تحریک قوای جنسی را فراهم می‏نماید و این امر مخصوصاً نسبت به دختران و پسرانی که در مراحل بلوغ قرار دارند شدت بیشتری یافته به‏گونه‏ای که اغلب مفسده‏های اجتماعی در همین سنین تولید و رشد می‏کنند.

دقت در آمار و اخبار منتشره از وضعیت اجتماعی تمدن غرب به عنوان مهد برهنگی و آزادی پوشش زنان صحت چنین بینشی را مورد تأیید قرار می‏دهد که در اینجا به برخی از آنها اشاره می‏نماییم:

سطح روابط جنسی پیش از ازدواج و حاملگی در میان جوانان پیشرفت‌های مخربی را درمیان کشورهای غربی شاهد بوده است. در پاسخ به این سؤال که چه تعداد از جوانان آمریکایی زیر 20 سال در روابط جنسی نامشروع شرکت دارند، اکثر متخصصان این زمینه به عددی بالاتر از 60 درصد اشاره می‌کنند. در انگلستان براساس گزارش‌ها بیش از یک پنجم جوانان تا پیش از 16 سالگی سابقه‌ی روابط جنسی نامشروع را پیدا می‌کنند. در آمارگیری‌ای در سال 1996، 31 درصد از پاسخگویان مونث ابراز داشته‌اند که پیش از آن که به بلوغ برسند و از لحاظ جنسی آماده باشند، برای روابط جنسی تحت فشار قرار گرفته‌اند.[14]

به‌طور قطع چنین آماری اثر فراوانی بر میزان حاملگی پیش از ازدواج دارد. در ایالات متحده، مطابق برآوردها «هر ساله یازده درصد از دختران زیر 20 سال ازدواج نکرده حامله می‌شوند». به عبارت دیگر «در هر 64 ثانیه یک مادر جوان ازدواج نکرده یک فرزند به دنیا می‌آورد».

ویلیام جی. بنت، وزیر پیشین آموزش ایالات متحده بیان می‌دارد: «تولدهای نامشروع در ایالات متحده از سال 1960تا 1990، 400 درصد افزایش یافته است.»

مرکز گزارش «نیوز‏اند وُرد (اخبار و جهان) ایالات متحده» برآورد می‌کند که مطابق رَوَندهای موجود در ابتدای دهه‌ی اول قرن 21 از هر دو کودک آمریکایی یکی به‌طور نامشروع به دنیا می‌آید.

«هر ساله بیش از یک میلیون دختر جوان آمریکایی حامله می‌شوند که 75 درصد آنها خارج از ازدواج صورت می‌گیرد».

شیوع این روابط جنسی نامشروع به دیگر ملت‌های غربی نیز سرایت کرده است.

نیوزویک در شماره‌ی اروپایی خود در 20 ژانویه 1997 نوشت: «در سوئد بیش از نیمی از کودکان متولد شده، به پدر و مادرانی تعلق دارند که ازدواج نکرده‌اند. در فرانسه و انگلیس این آمار در حد یک سوم است».[15]

جالب آن است که در گزارشی که از سوی فعالین خویشتن‏داری جنسی در سال 2006 منتشر شده، درصد تحمیلی یا اختیاری بودن روابط جنسی دانش‌آموزان زیر هجده سال به تفکیک جنسی مورد بررسی قرارگرفت. براساس این گزارش 81درصد از دخترانی که رابطه جنسی را تجربه کرده بودند، جامعه را در اطلاع‌رسانی ناصحیح و فرهنگ غلط را در الزام به ناپوشیدگی و بی‌عفتی مقصر دانسته و بیان کردند که به ‌انتخاب و اختیار خود در روابط شرکت نکرده‌اند. این دختران در بیان عوامل، تأثیرهای محیط و همسالان و نگرانی از قضاوت‏های دوستانشان را از مهمترین عوامل رفتارهای جنسی خود برشمرده‏اند.[16]

3. پاکی دل از وسوسه‏های شیطانی

از دیگر فلسفه‏های حجاب که در آیات قرآن بدان اشاره شده طهارت و پاکی دل از وسوسه‏های شیطانی است قرآن کریم در آیه 53 سوره احزاب درباره روبه‏رو شدن و صحبت کردن با زنان پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) پس از بیان کیفیت رفتار با همسران پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرماید:

«ذلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ»؛ «این کار برای پاکی دل‌های شما و آنها بهتر است!»

مسلم است نوع پوشش، حرکات و سکنات افراد به مخاطب پیام هایی را ارسال می‏نماید و به تعبیر شهید مطهری: «حرکات و سکنات انسان گاهی زبان‏دار است. گاهی وضع لباس، راه رفتن، سخن گفتن زن معنا‏دار است و به زبانِ بی‏زبانی می‏گوید: دلت را به من بده، در آرزوی من باش، مرا تعقیب کن؛ گاهی بر عکس، با زبان بی‏زبانی می‏گوید: دست تعرّض از این حریم کوتاه است»[17].

از همین‌رو هرگاه پوشش و دیگر رفتار زنان به صورت صحیح باشد، زمینه‏های تحریک جنسی از میان برداشته شود دیگر راهی برای نفوذ شیطان باقی نمی‏ماند و دل زنان و مردان از وسوسه‏های شیطانی پاک خواهد بود. [18]

4. تضمین سلامت روانی جامعه

در شأن نزول آیات حجاب از امام باقر(علیه السلام) چنین نقل شده است که جوانی از انصار در مسیر خود با زنی روبه‌رو شد. چهره آن زن نظر آن جوان را به خود جلب کرد تا این‌که وارد کوچه تنگی شد باز همچنان به پشت سر خود نگاه می‏کرد ناگهان صورتش به دیوار خورد و تیزی استخوان یا قطعه شیشه‏ای که در دیوار بود صورتش را شکافت! با خود گفت به خدا سوگند من خدمت پیامبر می‏روم و این ماجرا را باز گو می‏کنم، هنگامی که چشم رسول خدا به او افتاد فرمود: چه شده است؟ و جوان ماجرا را نقل کرد، در این هنگام جبرئیل، پیک وحی خدا نازل شد و آیه «وَ لا یُبْدِینَ‏ زِینَتَهُنَّ إِلَّا ما ظَهَرَ مِنْها»[19] نازل نمود.[20]

آنچه که ازاین‌روایت به دست می‏آید آن است که یکی از فلسفه‏های تشریع پوشش و حجاب در تمام ابعاد ارتباطات، تضمین سلامت روانی جامعه می‏باشد، زیرا پاک نمودن جامعه از جاذبه‏های کاذب و محرک‏های جنسی و روانی مانع از غرق شدن جامعه در مسائل شهوانی و ضد اخلاقی خواهد شد. از هم گسیختگی نظام خانواده و وجود بیماری‏های روانی ناشی از تحریک مستمر در جوانان، سیر نزولی اخلاق اجتماعی و معنویت در سطح اجتماع از آسیب‏های جدی است که منشأ اصلی آنها عدم توجه به احکام و حدود الهی همچون حجاب و پوشش است و همین بی‏توجهی بهداشت روانی جامعه را به خطر می‏اندازد. بنابراین برای ایجاد آرامش روانی فرد و جامعه حجاب واجب گردیده است.[21]

[1]. (33) الأحزاب : 59

[2]. علی بن ابراهیم قمی، تفسیر القمی، مکتبه الهدی، نجف، 1387 ق، ج 2، ص 199

[3]. بخش فرهنگی دفتر آیت الله فاضل لنکرانی، پرسمان حجاب‌شناسی، قم، انتشارات امیرالعلم، بی‏تا، اول، ص 41

[4]. سویزی، مهری، چرایی حجاب و عفاف، تهران، مرکز امور زنان و خانواده نهاد ریاست جمهوری، 1387ش، اول، ص 92 به نقل از «بهداشت روانی» گارن جی گارسون، ترجمه خدیجه ابوالمعالی و ‏هایده صابری، انتشارات ساوالان، ج اول، 1379، ص 130

[5]. سردار رادان فرمانده وقت نیروی انتظامی تهران بزرگ شبکه یک سیمای جمهوری اسلامی،برنامه «چراغ خاموش» تاریخ 29/2/1387

[6]. کیهان، مورخ 27/1/86

[7]. تصنیف غرر الحکم و درر الکلم،ص : 405

[8]. نهج البلاغة، ص : 405

[9]. اقبالی، ابوالفضل، به دخترم، کرج، انتشارات تلاوت آرامش، 1390 ش، اول، ص 25

[10]. طیبی، ناهید، عطر عفاف، قم، انتشارات جامعة الزهرا(سلام الله علیه)، 1386 ش، اول، ص 149 - 160

[11]. در مهد برهنگی و آزادی جنسی غرب، نشانه‏های هلاکت و نابودی جایگاه زنان از آمار‏های عجیب افزایش طلاق، سقط جنین، کاهش زاد و ولد، بالا رفتن سن ازدواج به خوبی نمایان است.

[12]. بحار الأنوار، ج‏73، ص 86

[13]. علل الشرائع، ج‏2، ص 565

[14]. ایندیپندنت، 16 سپتامبر 1996

[15]. حسینیان، حامد، صدفی برای مروارید، قم، موسسه بوستان کتاب، 1390ش، اول، ص 70 - 71 به نقل از نشریه حورا، غرب و گرداب بحران اخلاقی، ش 3 - شماره ویژه‌ی مجله‌ی ThegoodNews، 2000

[16]. فضیلت انگاری عفاف و حجاب با تکیه بر دیدگاه فارابی، زینب برخورداری، فصلنامه اخلاق، شماره 16، به نقل از کتاب "Whytruelovewaits?"، 2002، ص10و14، نوشته جاش مکداول از فعالین خویشتنداری جنسی در آمریکا است.

[17]. مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، ص 163.

[18]. طیبی، ناهید، عطر عفاف، قم، انتشارات جامعة الزهرا(سلام الله علیه)، 1386 ش، اول، ص 149 - 160

[19]. «و زینت خود را-جز آن مقدار که نمایان است- آشکار ننمایند» (24) النور : 31

[20]. تفسیر الصافی، ج‏3، ص: 430

[21]. طیبی، ناهید، عطر عفاف، قم، انتشارات جامعة الزهرا(سلام الله علیه)، 1386 ش، اول، ص 149 - 160