منبر آماده

بسم الله الرحمن الرحیم

گاهی اوقات ما انسان ها ناخواسته و یا از روی فضاسازی های که صورت می گیرد گرفتار گناهانی می شویم که این گناهان پیامدهای بسیار مخربی در زندگی دنیوی و اخروی ما دارد.

یکی از این گناهان که جزو گناهان کبیره محسوب می شود غنا و موسیقی می باشد که امروزه به خاطر فضا سازی هایی که صورت گرفته در بسیاری از خانواده ها حتی خانواده ها مذهبی نفوذ کرده است.

امروزه بر اساس تبلیغاتی که حتی در قالب علمی صورت می پذیرد موسیقی را مایه آرامش روح معرفی می کنند و حتی در راستای آن فرهنگ سازی می شود مثلا در مدتی بود در صدا و سیما مجریان تقریبا از هر مهمانی سوال می کردند موسیقی مورد علاقه شما چیست؟ یعنی اینکه باید شما اهل موسیقی باشید یک اصل مسلم است حالا سوال این است که چه نوع موسیقی گوش می دهید؟

---- واقعیت دینی ---

اما آنچه که آموزه های دینی ما از واقعیت موسیقی و غنا پرده برداری می نماید آن است که موسیقی و غنا نه تنها مایه آرامش ما می شود بلکه آرامش را از زندگی می گیرد و پیامدهای منفی بسیاری دارد.

--- آثار و پیامدهای موسیقی --

خروج از تعادل و جديت

موسيقي باعث كاهش عقل و دوري از واقع بيني مي‌شود؛

شايد بتوان از آيه 64 سوره اسراء اين اثر سوء را استفاده كرد. در اين آيه به شيطان خطاب شده است: «وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ»[1]؛ «با آوازت ـ که يک مصداق آن موسيقي است ـ هر قدر مي‌تواني از ذريه آدم گمراه كن».

تعبير «استفزاز» که در آيه آمده به اين معني است كه براي سست کردن يك شيء محكم و استوار، در آغاز اطراف و جوانب آن را سست نموده و سپس از جا بكنند. عقل انسان مانند ميخ پولادين در ساختمان وجود انسان قرار گرفته است و موسيقي به منزله عامل مخرّب و سست كننده قوام و استواري عقل آدمي است. از اين رو از آن به استفزاز با صوت شيطان تعبير شده است.[2]

--- داستان ---

مسعودي در مروّج الذهب مي نويسد كه در زمان عبدالملك يا يكي از خلفاي بني اميه كه لهو و موسيقي خيلي رايج شد, خبر به خليفه دادند كه فلان كس خواننده است و كنيز زيبايي هم دارد كه او هم خواننده است و تمام جوانهاي مدينه را فاسد كرده است. اگر چاره اي نينديشي اين زن جوانهاي مدينه را فاسد خواهد كرد. خليفه دستور داد كه غل به گردن آن مرد و كنيزش بيندازند و آنها را به شام بياورند.

 وقتي آن دو در حضور خليفه نشستند, مرد گفت كه معلوم نيست كه اينكه كنيز من مي خواند غنا باشد, و از خليفه خواست كه خودش امتحان كند. خليفه دستور داد كه كنيز بخواند او شروع به خواندن كرد, كمي كه خواند شروع به سر تكان دادن كرد, كم كم كار بجايي رسيد كه خود خليفه (با آن همه ابهت و جلالش در میان جمع ) شروع كرد به چهار دست و پا راه رفتن و مي گفت: بيا جانم به اين مركوب خودت سوار شو! واقعاً موسيقي قدرت عظيم و فوق العاده اي مخصوصاً از جهت پاره كردن پرده تقوي و عفّت دارد.[3]

--- نمونه امروزی ---

همانند راننده جواني كه با تندتر شدن موسيقي، از تعادل خارج شده و به سرعت ماشين مي‏افزايد.و بسیاری از آنها نیز گرفتار تصادف می شوند و خودشان و خانواده هایشان را بدبخت می کنند

---- عامل فقر---

حضرت علي(عليه‏السلام) در اين باره فرموده‏اند: «كَثْرَةُ الِاسْتِمَاعِ إِلَي الْغِنَاءِ يُورِثُ‏ الْفَقْرَ»[4]؛ «گوش دادن زياد به غنا موجب فقر و تنگدستي مي‏شود» البته بايد دانست اين گونه آثار چه بسا نسبي باشد به اين معنا که کسي که موسيقي گوش مي‏دهد اگرچه الان پولدار است اما اگر گوش نمي‏داد و عقل و تدبير او بيشتر مي‏شد از امکانات و توانمندي‏هاي بيشتري بهره مي‏برد و يا اينکه اگر غرق موسيقي شود رفته رفته آلودگي او را فرامي‏گيرد و گرفتار فقر و بيچارگي مي‏شود.

-- مستجاب نشدن دعا ---

امام صادق(عليه‏السلام) فرمود: «بَيْتُ الْغِنَاءِ بَيْتٌ ... لَا تُجَابُ‏ فِيهِ‏ الدَّعْوَةُ وَ لَا تُدْخِلُهُ‏ الْمَلَائِكَةُ»[5]؛ «خانه‏اي که در آن غنا و ساز و آواز نواخته شود، ... دعا در آن خانه مستجاب نمي‏گردد و فرشتگان به آن خانه وارد نمي‏شوند».

--- زوال برکت از زندگي---

رسول خدا(صلي‏الله‏عليه‏وآله) فرمود: «لَا تَدْخُلُ‏ الْمَلَائِكَةُ بَيْتاً فِيهِ‏ خَمْرٌ أَوْ دَفٌ‏ أَوْ طُنْبُورٌ أَوْ نَرْدٌ وَ لَا يُسْتَجَابُ دُعَاؤُهُمْ وَ تُرْفَعُ عَنْهُمُ الْبَرَكَة»[6]؛ «فرشتگان وارد خانه‏اي که در آن شراب يا دايره يا طنبور (نوعي از آلات موسيقي) و يا نَرد (نوعي وسيله قمار) باشد، نمي‏شوند و دعاي اهل آن خانه مستجاب نمي‏گردد و برکت از آنان برداشته مي‏شود».

** وقتی بنده عروسی های اینجا را می بینم که صدای موسیقی آن تا چند محله آنطرف تر می رود به عنوان یک طلبه بین این مساله و خبری که امام جمعه در روز قدس گفت مبنی بر اینکه روند شهر فامنین به گونه ای است که آب شرب هم ممکن است با تانکر به خانه ها برده شود.

---ايمن نبودن از بلاي ناگهاني--

امام صادق(عليه‏السلام) مي‌فرمايند: «بَيْتُ الْغِنَاءِ لَا تُؤْمَنُ‏ فِيهِ‏ الْفَجِيعَة»[7]؛ «خانه‏اي که در آن غناء و ساز و آواز نواخته شود، از مصيبت‏ها و بلاهاي سخت و دردناك‏ در امان نيست»

ارائه مستندات عيني

يکي از بهترين روش‏هاي تأثيرگذار در امر به معروف و نهي از منکر علاقه‏مندان به موسيقي ارائه مستندات عيني از آثار و پيامدهاي زيانبار موسيقي‏ها در افراد مي‏باشد که در اين قسمت به اسامي استادان معروف موسيقي و بيماري‏هاي روحي و جسمي آنان اشاره مي‏نماييم:

1. بتهون: پريشان‏فكري - بدبيني – اختلال شنوايي – ديوانگي؛
2. مندلسن: اختلالات روحي و عصبي - تند خويي - سكته و جوانمرگي؛
3. موريس راول: اغتشاشات فكري - عصبانيت - بالاخره كوري؛
4. ماليبران: سكته در سن 27 سالگي در حال خواندن آواز؛
5. متروپولوس: اختلالات عصبي، فشار خون، سكته در حال اجراي موسيقي؛
6. بولدن (رهبر جاز): اختلالات عصبي - ناراحتي‌هاي روحي – ديوانگي؛

آرمسترانك (سلطان جاز): ضعف عمومي - فرسودگي - سكته قلبي.[8]

--- نکته ---

باید به عنوان یک مسلمان که به گفته های معصومین علیهم السلام ایمان دارد یک درصدی برای این موضوع احتمال باز کند که نکند برخی از این تصادفات، مریضی های ناگهانی، گرفتاری ها مربوط به موسیقی باشد.

توصیه بنده به کسانیکه به مسافرت می روند این است که توصیه ایمنی بنده این است که در مسافرت از موسیقی استفاده نکنید

عذاب دردناک

رسول خدا(صلي‏الله‏عليه‏وآله) فرمود: «مَنِ‏ اسْتَمَعَ‏ إِلَي‏ اللَّهْوِ يُذَابُ فِي أُذُنِهِ الْآنُك‏»[9]؛ «کسي که به چيزهاي لهو و بيهوده گوش فرادهد (روز قيامت) در گوشش سرب گداخته (و ذوب شده) ريخته مي‏شود».

--- کفران نعمت الهی ---

ما دو روایت داریم

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِنِعْمَةٍ فَعَرَفَهَا بِقَلْبِهِ وَ جَهَرَ بِحَمْدِ اللَّهِ عَلَيْهَا فَفَرَغَ مِنْهَا حَتَّى يُؤْمَرَ لَهُ بِالْمَزِيد[10]

كه امام صادق عليه السّلام به من فرمود:

اى ابا اسحاق! هر گاه خداوند نعمتى را بر بنده خود ارزانى داشته، و او قدر آن نعمت را با قلب درك كرده و آشكارا خداى را شكرگزار باشد، هنوز از سپاس فارغ نشده است كه دستور افزونى نعمتها (از جانب حق) براى او صادر مى‏گردد.

----روایت دوم----

عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَنْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِنِعْمَةٍ فَجَاءَ عِنْدَ تِلْكَ النِّعْمَةِ بِمِزْمَارٍ فَقَدْ كَفَرَهَا وَ مَنْ أُصِيبَ بِمُصِيبَةٍ فَجَاءَ عِنْدَ تِلْكَ الْمُصِيبَةِ بِنَائِحَةٍ فَقَدْ فَجَعَهَا[11]

4. حضرت صادق عليه السّلام فرمود: هر كس از طرف خداوند نعمتى به او برسد و او از مال و ثروت خود سوء استفاده كند و به لهويات مشغول شود كفران نعمت كرده و هر كس گرفتار مصيبتى شود و در هنگام مصيبت نوحه‏سرائى و بى‏تابى كند بر حزنش افزوده خواهد شد.

-- نکته ---

واقعا اینکه در عروسی ها از موسیقی ها استفاده می شود کفران این نعمت الهی نیست. و باعث نمی شود این نعمت با خطراتی مانند طلاق مواجه شود

--- از بین رفتن غیرت ---

من ضرب في بيته بربط اربعين يوما سلط الله عليه شيطانا يقال به القفندر فلايبقي عضو من اعضائه الاقعد عليه فاذا  كان كذلك نزع منه الحياء و ام يبال ما قال و لا ما قيل فيه [12]

------

ان شيطانا يقال له القفندر اذا ضرب في منزل الرجل اربعين صباحا بالبرط و دخل الرجال وضع ذلك الشيطان كل عضو منه علي مثله من صاحب البيت ثم نفخ فيه نفخة فلا يغار بعدها حتي توتي نساؤه فلايغار[13]

-- نکته --

اگر می خواهید مردانتان به عنوان یک پشتوانه محکم برای شما باشند تا بتوانند امنیت شما را تامین کنند یکی از بهترین راه ها این است که آنها را موسیقی دور کنید

--- موسیقی بهترین ابزار جذب جوانان به گروه های منحرف اخلاقی --

در بعضی از نقل های روایی ما آمده است بعد از رانده شدن شیطان از درگاه الهی و فرستادنش از بهشت به سوی زمین عرض کرد: پروردگارا! مرا به سوی زمین فرستادی و از درگاه خود راندی و از نعمت‌های بهشت محرومم کردی. من در دنیا احتیاجاتی دارم که بتوانم با آنها در زمین زندگی کنم. آنها را برایم مهیا کن که در مضیقه نباشم.

خطاب شد که حاجات تو چیست؟ آنها را بگو تا برآورده سازم.

 شیطان عرض کرد: خدایا! من محتاج خانه و منزلم و به من در دنیا خانه‌ای عنایت فرما.

 خطاب شد: خانه تو را حمام قرار دادم. (یکی از احکام داخل شدن به حمام گفتن «اعوذ بالله من الشیطان الرجیم» است تا شیاطین به انسان نگاه نکنند)

  عرض کرد من محتاج نشستن هستم، جایی و مکانی را برای نشستن میخواهم.

 خطاب شد: جای نشستن تو بازارها، کوچه‌ها، خیابان‌ها و مغازه‌هاست. آنجا می‌نشینی تا مردم را به گناه کم فروشی، رشوه، ربا، غش در معامله، نگاه کردن به ناموس مردم، دروغ گفتن، خیانت کردن و ... بکشانی

  عرض کرد: خدایا! من غذا می‌خواهم، غذای من از کجا تأمین شود؟

 خطاب شد: غذای تو را در سفره‌ای قرار دادم که بر سر آن «بسم الله الرحمن الرحیم» گفته نشود.

  عرض کرد: خدایا! من احتیاج به آب و چیزهای آشامیدنی دارم، آن‌ها را از کجا بدست آورم؟

 خطاب شد: نوشیدنی‌های تو شراب و هر چیز مست‌کننده است.

 عرض کرد: من اذان و مؤذن میخواهم.برای من اذان و اذان‌گو قرار بده.

 خطاب شد: اذان تو وسائل موسیقی و مؤذن تو از کسانی است هستند که با این آلات می‌نوازند و آنها را به کار می‌گیرند.

 عرض کرد: من احتیاج به قرآن دارم، برای من قرآنی قرار بده که در آن نگاه کنم و سرگرم باشم.

 خطاب شد: قرآن تو شعر است (منظور شعرهای عبث و بیهوده است)

 عرض کرد: من احتیاج به کتاب دارم، برای من کتابی قرار بده که در آن نگاه کنم و آن را مطالعه کنم.

 خطاب شد: کتاب تو «وَشم» است (یعنی خالکوبی که بعضی روی بدن و بازوی خود می‌زنند)

 عرض کرد: من احتیاج به حدیث دارم، برای من حدیثی قرار بده.

 خطاب شد: حدیث تو دروغ است. کسانی که دروغ می‌گویند حدیث تو را می‌گویند.

 عرض کرد: من برای ادامه زندگی دام و شکار می‌خواهم. برای من دام و وسیله شکار قرار بده.

 خطاب شد: زنان سست‌ایمان و بی‌تقوا را وسیله صید کردن و به دام انداختن مردم برای تو قرار دادم.[14]

--- شیطان پرستان ---

تمامی گروه های منحرف اخلاقی دارای موسیقی خاص خود هستند و از این طریق جوانان را به گروه های خود دعوت می کنند

جریان شیطان پرستی در غرب با ابزار موسیقی اعلام موجودیت کرد. روابط نامشروع، موسیقی متال، رفتارهای ساحرانه و اعمال و مناسک خاص ماورایی و جادوگری از ویژگی‌های این جریان است.

بنا به اظهار مدیر امور اجتماعی ناجا در برنامه تحلیلی « مستند شوک » که در خصوص گروههای شیطان پرست بود اظهار داشت این گروهها برای جذابیت دادن و القاء تفکرات خود از سه چاشنی استفاده می نمایند و حال آنکه هدف اصلی آنها این مسائل نیست اول : موسیقی دوم : سکس سوم : مشروبات الکلی ( و نتیجه پذیرش تفکراتی همچون شیطان پرستی این است که نهایت آن پوچی و اینکه قبل از مرگ هر گناهی که ممکن است باید انجام داده باشد و فحاشی و کلمات رکیک ریختن خون دیگران و مکیدن آن از اصول این تفکر می باشد که در نهایت بهترین این افراد و نهایت درجه آن خودکشی است )

نکته خودم : می توان نتیجه گرفت این سه که اسلام آنرا تحریم نموده در واقع مهمترین ابزارهای شیطان برای انحرافات اعتقادی می باشد تا انسانها را از مسیر اصلی منحرف نموده و از خدا پرستی دور نماید و نه تنها در تفکر شیطان پرستی بلکه در بسیاری از تفکرات انحرافی دیگر نیز به تناسب روزگاه و تفکر انحرافی این سه ابزار برای جذابیت دادن چاشنی آنها شده است .

( 25/7/1387 شبکه 3 )

--- سوق داده شدن به زنا ---

بحار الأنوار (ط - بيروت) / ج‏76 / 247 / باب 99 الغناء ..... ص : 239

26- جع، جامع الأخبار قَالَ النَّبِيُّ ص‏ الْغِنَاءُ رُقْيَةُ الزِّنَا. غنا سر انجام به زنا کشیده می شود.

 ---- نکته پایانی ---

* همانگونه  که دیدید در این روایات بین موسیقی حرام و حلال تفاوتی قائل نشده و انسان مومن حداقل این است که باید احتیاط کند

* اینکه وظیفه ما در مجالسی مثل مجالس عروسی چیست؟

اولا باید بدانید امام صادق(عليه‏السلام) فرمودند: «الْغِنَاءُ مَجْلِسٌ لَا يَنْظُرُ اللَّهُ‏ إِلَي‏ أَهْلِهِ‏ وَ هُوَ مِمَّا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ- وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ‏»[15]؛ «مجلس غنا و خوانندگي مجلسي است كه خدا به اهل آن نمي‏نگرد و آنها را مشمول لطفش قرار نمي‏دهد. و اين مصداق همان چيزي است كه خداوند عزّوجل فرموده: بعضي از مردم هستند كه سخنان بيهوده را خريداري مي‏كنند تا مردم را از راه خدا گمراه سازند».[16]

---

* باید حواسمان باشد که بسیاری از اوقات موسیقی ناخواسته به خانه های ما نفوذ می کند امروزه موسیقی در متن فیلم های صدا و سیما، در متن فیلم های کارتونی، در متن بازی های گوشی وجود دارد

---

پخش موسیقی در اماکن عمومی هرچند از نوع حلال آن، شاید به خودی خود، بی اشکال باشد اما به دلیل اینکه موجب آزار و اذیت دیگران می شود از لحاظ شرعی اشکال داشته و پیامدهای منفی دنیوی و اخروی فراوانی به دنبال خواهد داشت

---- موارد استفاده نشده ---

آسيب افکار و احساسات

موسيقي‏گرايي نوعي تحريف و تغيير در حسّ زيبايي‏خواهي و ايجاد دگرگوني در ذائقه روحي و فکری است. به گونه ای که به وسيله موسيقي، معيارهاي شنوندگان تغيير داده مي‏شود و آنها را با تربيت والدينشان بيگانه مي‏كند.

نمونه كاملاً مستندِ اين گفتار همان چيزي است كه در برخي موسيقي‏هاي امروزي نيز القاء مي‏شود. در اين موسيقي‏ها كه عمدتاً توسط گروه‏هايي شيطان‏پرست تهيه و توزيع مي‏گردد!! اين مفاهيم تكرار مي‏شود: «به جهنّم خوش آمديد، سرودي از جهنّم، شهروند جهنّم، به مِن شيطان گوش بده، شيطان خداوندِ ماست، ما با تمامِ ارواح شرير تسخير شده‏ايم».[17]

پروفسور «ولف آدلر» استاد دانشگاه كلمبيا ثابت كرده كه: بهترين و دل‏كش‏ترين نوارهاي موسيقي شوم‏ترين آثار را روي دستگاه اعصاب انسان باقي مي‏گذارد، مخصوصاً اگر هوا گرم باشد اين تأثير مخرّب، شديدتر مي‏شود. «توجه دقيق به بيوگرافي مشاهير موسيقي جهان نشان مي‏دهد كه در دوران کهولت عمر به تدريج دچار ناراحتي‏هاي روحي گرديده‏اند و عده‏اي نيز مبتلا به بيماري‏ شده‏اند. چنان كه هنگام نواختن موسيقي درجه فشار خونشان بالا رفته و دچار سكته ناگهاني شده‏اند».[18]

--- توبه ---

مسعدة بن زیاد گوید: در محضر حضرت صادق علیه السلام بودم، مردی عرض کرد: پدر و مادرم فدایت! صدای آواز کنیزان رامشگر همسایه، به دستشویی ما می‌رسد و هنگامی که آنجا می‌روم، گاهی بیشتر می‌نشینم تا خوانندگی و نوازندگی آنها را بشنوم. حضرت فرمود: «چنین مکن.‌» آن مرد عرض کرد: به خدا قسم نزدشان نرفتم، تنها صدایی است که می‌شنوم. آن گاه حضرت فرمودند: «لله انت! اما سمعت الله (عزوجل) یقول: «ان السمع والبصر والفؤاد کل اولئک کان عنه مسئولا»؛ (36) خدا به دادت برسد، آیا سخن خدای عزوجل را نشنیده‌ای که می‌فرماید: «براستی از [تمامی] شنیدن و دیدن و دل بازخواست خواهد شد.‌» آن مرد عرض کرد: این چنین است، ولی گویا تا کنون این آیه قرآن کریم را از هیچ عرب و عجمی نشنیده بودم؛ بنابراین - به خواست خدا - دیگر تکرار نمی‌کنم و جدا از خدا آمرزش می‌طلبم. آن گاه امام علیه السلام فرمودند: «بلند شو و غسل کن و هر چه می‌توانی نماز بخوان، براستی که تو برنامه بسیار بدی داشتی. چقدر حالت بد بود اگر بر همین حال و وضعیت مرده بودی. حمد و سپاس الهی را به جا آور و توبه کن. آمرزش بخواه از هرچه ناپسند بوده است؛ زیرا خدا جز کارهای قبیح و زشت را بد نمی‌شمارد و کار قبیح را برای اهلش واگذار؛ زیرا هر کاری اهلی دارد. (37) ‌»

36) اسراء/36.

37) الکافی، ج 6، ص 432؛ الفقیه، ج 1، صص 45 - 46، ح 177؛ تهذیب الاحکام، ج 1، ص 116، ح 304؛ الوافی، ج 17، صص 211 - 212.

[1]. سوره اسراء(17)؛ 64.

[2]. رجب نژاد، محمدرضا، نگرشي به مباني فقهي موسيقي، تهران، عابد، چاپ اوّل، 1379، ص92.

[3] - تعلیم و تربیت در اسلام ص 45

[4]. الخصال، ج‏2، ص504.

[5]. نعمان بن محمد مغربى‏ ابن حيون، دعائم الإسلام‏، قم‏، مؤسسة آل البيت(عليهم‏السلام)‏، 1385 ق‏، دوم، ج‏2، ص208.

[6]. محمدبن زين الدين‏ ابن أبي جمهور، عوالي اللئالي العزيزية في الأحاديث الدينية، قم‏، دار سيدالشهداء للنشر، 1405 ق، اول، ج‏1، ص261.

[7]. الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏6، ص433.

[8]. حسين عبداللهي‌خوروش، تأثير موسيقي بر اعصاب و روان، اصفهان، بادران، ۱۳۸۶، ششم، ص74.

[9]. مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏13، ص222.

[10] - ثواب الأعمال و عقاب الأعمال         188    ثواب من أنعم الله عليه بنعمة فعرفها بقلبه و جهر بحمد الله عليها .....  ص : 188

[11] - مشكاة الأنوار في غرر الأخبار         333    في الاستدراج و كفر النعم .....  ص : 333

[12] - ( وسائل كتاب تجارت باب 100 ج 12 ص 232 ) (كناهان كبيره شهيد دستغيب ج1 ص 260 باب اشتغال بملاهي )

[13] - ( كتاب تجارت وسائل باب 100 ج 12 حديث 1 ص 232 )  (كناهان كبيره شهيد دستغيب ج1 ص 260 باب اشتغال بملاهي )

[14] - کتاب «نصایح شیطان» به نقل از جلد 5، صفحه 62 کتاب «المحجة البیضاء»

[15]. الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏6، ص433.

[16]. تفسير نمونه، ج‏17، ص24.

[17]. ر.ك: صفى‏زاده، فاروق، موسيقى شيطانى در غرب.

[18]. ر.ك: تأثير موسيقى بر روان و اعصاب، صص 3، 6، 26 و 92 به بعد.